“Chơi lớn, hoặc tự xoay xở.” Đó đang ngày càng trở thành tư duy chủ đạo của các nhà đầu tư đối với startup ở giai đoạn hậu kỳ .

Mặc dù tổng vốn đầu tư vào các vòng late-stage đã tăng trong vài năm gần đây, nhưng phần vốn chảy vào các thương vụ nhỏ lại ngày càng ít đi. Theo dữ liệu của Crunchbase, nguồn vốn dành cho các vòng gọi vốn late-stage trị giá 30 triệu USD trở xuống đã suy giảm liên tục trong sáu năm liền.

Hiện tại, phân khúc này đang chạm đáy. Trong năm 2025, tổng vốn đầu tư tại Mỹ vào các vòng Series C trở đi có quy mô dưới 30 triệu USD chỉ đạt 1,36 tỷ USD, trải trên vỏn vẹn 69 thương vụ. Con số này chiếm chưa đến 2% tổng vốn đầu tư ở giai đoạn muộn.

Bước sang những tuần đầu tiên của năm 2026, xu hướng suy giảm này còn trở nên rõ rệt hơn. Tính đến thời điểm hiện tại, các vòng late-stage quy mô nhỏ chỉ chiếm khoảng 0,2% tổng vốn đầu tư ở giai đoạn này — mức thấp kỷ lục.

Nhìn lại giai đoạn trước của thị trường late-stage

Tỷ trọng vốn nhỏ đổ vào các vòng dưới 30 triệu USD có thể không gây bất ngờ với những ai đang theo dõi làn sóng các thương vụ “khổng lồ” gần đây. Suy cho cùng, đây là thời kỳ hoàng kim của AI tạo sinh, nơi một vòng gọi vốn 40 tỷ USD là điều có thật.

Tuy nhiên, không phải quá lâu trước đây, các vòng late-stage nhỏ từng là một phần quan trọng của chuỗi phát triển startup. Vào năm 2016, hơn một nửa số vòng gọi vốn ở giai đoạn muộn có quy mô dưới 30 triệu USD, và nhóm này chiếm hơn một phần sáu tổng vốn đầu tư ở giai đoạn đó.

Ngược lại, trong năm ngoái, các vòng late-stage dưới 30 triệu USD chỉ chiếm 16% số thương vụ và vỏn vẹn 1,6% tổng vốn đầu tư ở giai đoạn muộn

Sân chơi chỉ dành cho "cá lớn"

Điều gì đã xảy ra? Xu hướng này khá giống với những gì đang diễn ra ở vòng seed. Trước đây, seed chủ yếu gồm các khoản đầu tư vài triệu USD, thì nay thường xuyên xuất hiện các thương vụ vượt mốc 100 triệu USD. Các vòng nhỏ vẫn tồn tại, nhưng không còn là nơi dòng vốn tập trung.

Một lời giải thích đơn giản là các nhà đầu tư ngày càng có sự đồng thuận cao hơn về việc ai sẽ là những “kẻ chiến thắng” lớn. Thay vì phân tán rủi ro, họ dồn tiền vào một số ít cái tên nổi bật. Đây là cách tiếp cận hợp lý trong bối cảnh các công ty đại chúng hàng đầu được định giá hàng nghìn tỷ USD, trong khi rất ít startup được VC hậu thuẫn có thể thực sự lên sàn.

Môi trường hạn chế đối với các bên mua lại chủ chốt cũng là một yếu tố góp phần. Trước đây, việc bán mình cho một tập đoàn công nghệ lớn từng là lối thoát khả thi đối với các startup không đạt tầm kỳ lân. Nhưng hiện nay, lo ngại về chống độc quyền và các yếu tố khác khiến các “ông lớn” công nghệ giảm hẳn sự quan tâm đến các thương vụ M&A nhỏ, đặc biệt là năm công ty công nghệ lớn nhất.

Các quỹ đầu tư tư nhân (private equity) cũng kém mặn mà hơn trong vai trò bên mua, do chi phí vay vốn tăng cao khiến các thương vụ mua lại bằng đòn bẩy trở nên đắt đỏ. Trong khi đó, các startup được VC hậu thuẫn thường không tạo ra nhiều dòng tiền, khiến chúng khó phù hợp với mô hình tài trợ bằng nợ.

Tóm lại, con đường dẫn đến những thương vụ thoái vốn “tốt nhưng không xuất sắc” — vốn là kỳ vọng thực tế của nhiều startup giai đoạn muộn — đang ngày càng ít đi. Startup vẫn mua lại startup khác, nhưng đa phần chỉ là các thương vụ nhỏ.

Trong bối cảnh đó, mục đích chính của một vòng late-stage quy mô nhỏ có lẽ không còn nằm ở triển vọng thoái vốn, mà ở nhu cầu nội tại của chính doanh nghiệp. Một số công ty đơn giản là không cần quá nhiều tiền để đạt cột mốc tiếp theo. Nhưng nếu không có vốn mới, họ cũng khó có thể tiến xa hơn.

Điều này nghe khá giống với đời sống thực tế. Tuy nhiên, thế giới gọi vốn startup ngày nay đang ngày càng ít phản ánh logic đó.

REVOLAND – CÔNG NGHỆ NÂNG TẦM ĐẤT VIỆT

Hotline: (096) 807-0478

Email: revolandcom@gmail.com

Website: https://www.revoland.vn/

Địa chỉ: Số 40 Đường D2A, The Manhattan Vinhomes Grand Park, Phường Long Bình, Thành phố Thủ Đức, TP. Hồ Chí Minh.